Author Archives: admin

  • 0

GyroTurk Uçuş El Kitabı

Category : Genel

… HOŞGELDİNİZ…

Gyrocopter’ciliğin şahane dünyasına hoş geldiniz. Havacılıkta özel ve öncü yeri olan Gyro sahiplerinin ve pilotlarının dünyasına katılmış bulunuyorsunuz. Bu iyi kararınızdan dolayı iftihar etmelisiniz. Gyrocopterin diğer bütün uçaklardan üstün olan sürükleyici avantajlarını kabul etmiş bulunuyorsunuz. Bu aletin uçuş özellikleri o derece kendine özel ve farklıdır ki, sabit kanatlı uçak pilotlarının büyük bir kısmı bunları bir türlü anlayamazlar. İşin başında size bunları anlatacağız, böylece uçmayı düşündüğünüz aletin cevherlerini daha iyi değerlendirme imkânı bulacaksınız.

Uçmak çok büyük bir tutkudur ancak hiç bir şekilde hata kabul etmez. Havacılıkta dikkatsizliğin ve aceleciliğin yeri yoktur. İlgisizlik, zayıf muhakeme ve ufak detaylara dikkatsizlik yüzünden kaynaklanan kazalar, mekanik arızalardan dolayı meydana gelmiş tüm kazalardan daha çok pilot öldürmüştür. ONLARDAN BİRİ OLMAYIN! Eğer şahsi disiplinize güvenemiyorsanız ve kendinizi bu işe tam gönüllü olarak veremeyecekseniz bu işe başlamamanız sizin için daha hayırlı olur.

Emniyetli bir uçuş için yapacağınız ilk şey aklınızı bu işe tam vermek, tecrübenin sesini dinlemek ve bu kitapçıktaki talimatları kelimesi kelimesine takip etmektir. Zaman zaman sesimizin tonu biraz sert ve katı olacaktır, bunun sebebi sizin emniyetinize özen gösterdiğimiz ve bu sporu gerektiği gibi emniyet içinde yapabilmeniz içindir.

Bundan sonraki paragrafları, lütfen bu anlayışla takip ediniz.

Emniyetli uçuş için her uçak çok katı kaidelerle dizayn edilir, imal edilir, çalıştırılır ve bakımı yapılır. BUNUN İSTİSNASI YOKTUR. Bu kaideyi dikkate almadan, müsaade edilmeyen değişiklikler yapmak, müsaade edilmeyen imalat metotları kullanmak, uygunsuz incelemeler yapmak, eksik bakım yapmak ve yanlış eğitim yapmak TEHLİKELİDİR, PİLOT VE SEYİRCİLER İÇİN ÖLDÜRÜCÜ OLABİLİR.

Bir uçağın pilotu, uçağın tipi ne olursa olsun havacılık kanunları bakımından uçağın ”pilot kitapçığındaki” direktifler doğrultusunda emniyetli bir şekilde çalıştırmaya ve bakımını yapmaya mecburdur. Pilot aynı zamanda havacılık kanunlarınıda bilmelidir. Pilot hem kendi emniyetinden, hemde uçakla ilişkide olan diğer şahısların emniyetinden sorumludur.

HERŞEYDEN ÖNCE GYROCOPTER OYUNCAK DEĞİLDİR. Tarafınızdan monte edilmek bakımı yapılmak ve uçulmak üzere dizayn edilmiş bir uçaktır.

Senelerden beri devamlı olarak Gyrocopter ile uçmanın çok basit olduğu bilhassa tecrübeli pilotlar tarafından söylenmektedir. Doğrudur! BUNA RAĞMEN MİKTARI NE OLURSA OLSUN GEÇMİŞTEKİ UÇUŞ TECRÜBELERİNİZ VEYA DİĞER BÜTÜN UÇAK TİPLERİNDEKİ EĞİTİMLERİNİZ GYROCOPTER İLE UÇMAK İÇİN GEREKLİ BİLGİ VE KABİLİYETİ SİZE SAGLAMAZ. MUHAKKAK BELİRLİ EĞİTİM KADEMELERİNDEN GECMELİSİNİZ. Zor değildir. Sadece farklıdır.

Sizde muhakkak Gyro ile uçmanın çok kolay olduğunu duymuşsunuzdur. Bunun cevabı hem evet hem hayırdır.

Çoğunlukla uçulması kolay diyenler uzun saat uçmuş tecrübeli Gyro pilotlarıdır. Bunlar gyronun kendine özel uçuş özelliklerini anlamış, kendilerini aletlerinin bir parçası yapmış ve uçuş esnasında kendilerini bir kuş gibi hisseden kimselerdir. Gerçekten Gyro iyice anlaşıldıktan sonra UÇULMASI SON DERECE KOLAYDIR. Helikopterle uçmadan çok kalaydır ve birçok yönden uçak ile uçmaktan çok daha kolaydır.

‘’Uçulması çok zordur’’ veya tehlikelidir gibi yakıştırmalar ise Gyronun tamamen kendine özel farklı özellikleri olan bir uçak tipi olduğunu bilmeden bu işe öylesine giren kimselerin yakıştırmalarıdır. Bunlardan bazıları uçulması çok kolaydır ifadesiyle yanıltılmış uçucu olmayan kimselerdir. Bazıları ise uçan her aletin uçak gibi uçacağına inanmış tecrübeli sabit kanat pilotlarıdır. Bunların çoğu bir eksper gibi gözükürler ve gyronun sistemini anlamadıklarından ve korktuklarından tehlikeli etiketini yakıştırarak denemekten kendilerini sıyırırlar. Peki, acaba hangisi doğru? Gyro ile uçmak kolay mı? Veya tehlikelimi? Hayatında hiç Gyro ile uçmamış biri için Gyro ile uçmak kolay değildir. İlk denemede bir bisiklete binilemeyeceği gibi. Her şeyden önce Gyrocopterin kendisine özgü özelliklerini anlamak gerekir. Fakat aynen bir bisiklette olduğu gibi özel bir eğitimle kolaydır. Bisiklete ilk defa binecekseniz, taşlı çukurlu bir yol mu seçersiniz? Yeni bir yelkenli tekne aldıysanız ilk denemeyi dalgaların göğe yükseldiği ve rüzgârın 60 km süratte estiği bir gündemi yaparsınız? Tabiki hayır; komik olurdu. Gyrocopterede aynı mantık ile yaklaşmanız size kolaylık sağlayacaktır. Sizin yol göstericiniz bu kitaptır. Bu kitap sayesinde Gyronun avantajlarını ve uçuş özelliklerini öğreneceksiniz, tecrübe ve refleksler kazanarak uçmayı en kolay, en doğru ve en emin bir şekilde öğreneceksiniz. Bu işin anahtarı ve tek doğru yolu bu kitabı harfi harfine anlayarak tatbik etmektir. Bu kitaptaki en doğru yoldan başka milyonlarca yanlış yollar vardır. Bu yanlış yollardan birini denemeye kalkarsanız YA SAKAT KALIR YADA ÖLÜRSÜNÜZ.

GYROCOPTERİN UÇUŞ KARAKTERİSTLİKLERİ

Her zaman için hatırlamanız gereken en önemli şey, rotor PAL’lerinin kontrol yüzeyinizin olduğudur. Uçuş esnasında rotor özerk “self-governing” bir aygıttır. İleri maksimum uçuşta, dikey inişte, yanlara ve geriye uçuşlarda hemen hemen sabit bir süratte döner. Pratik olarak kontrol hareketine cevap kaybı ”lost of control response” ve “stall” eğilimi yoktur.

Uçağın bütün gövdesi rotor sistemine bir yalpa çemberi vasıtası ile bağlıdır. Levye vasıtası ile rotora bir ikaz verdiğinizde rotor anında itaat eder. Buna karşılık uçağın gövdesi pandül hareketinden dolayı biraz çekilerek rotora uyar. Levye hareketi ile bütün kaldırıcı yüzeyi meğillendirdiğinizi UNUTMAYINIZ. Gyronun gövdesi ile değil ROTOR İLE

UÇTUĞUNUZU UNUTMAYINIZ. Levye ile rotora bir mesaj gönderdikten sonra Levyeyi hemen nötr durumuna geri getirmelisiniz.

Rotor Sistemi ilerinin ne yönde olduğunu bilmez ve her yöne eşit bir kaldırma Sağlar. Hâlbuki bir uçağın kaldırıcı yüzeyi olan kanatları sadece ileri uçuşta kaldırıcı kuvveti sağlarlar. Diğer bir deyim ile sabit kanatlı bir uçağın kaldırıcı gücü tek yönlüdür. Sadece ileri” Gyroda isi çok yönlüdür. Her Yöne”

Uçaklarda olduğu gibi levyeye bir ikaz verip, Gyronun ikazına cevap vermesi için beklemeyiniz. Bütün ikazlar çok ufak hareketler halinde olmalıdır. İkazı verdikten sonra gecikmeyip hemen levyeyi nötr durumuna getiriniz. İkazınız ile istenilen hareketi sağlayamadıysanız iki üç saniye sonra yeniden ufak bir ikaz veriniz. Her ikazdan sonra levyeyi derhal nötr durumuna getirin ve hareketsiz tutmaya gayret ediniz. Eğer bunda başarılı olamadıysanız yeni başlayanlar ile uçak pilotlarının müşterek problemi ile karşılaşacaksınız. OVERCONTROL” Rotor Kraftlarında hiçbir zaman ikaz verilip tutulmaz. İkaz verilir ve hemen geriye dönülür. Eğer overcontrol ‘’aşırı kontrol’’ yapar veya levyeyi ikazdan sonra geri almaya unutursanız, PIO “pilot tarafından yaratılan titreşim” “pilot induced oscillation” veya yunuslama hareketini başlatırsınız. ”Porpoising”. PIO’nun sebebi insan reaksiyon zamanı ile rotorun kontrole cevap verme zamanı eşit olmalısıdır. Tabi reflekslerinize tabi olursanız rotor ile rezonansa girersiniz. İşte bu yüzden hem hızlı hareket edeceksiniz – levyeye ikaz verirken -, veya yavaş hareket edecekseniz,-levyeyi nötr ’de tutarken. Eğer levyeye istediğinizden fazla bir ikaz verdiyseniz durumu düzeltmek için aksi yöne ufak bir ikaz veriniz ve yine hemen nötre dönünüz.

Unutmayınız! Otorotasyonda dönen rotor 0 km hava süratinden en yüksek ileri sürate kadar her yöne uçabilir. Rotor kendi kendini ayarlayarak sabit bir RPM tuttuğundan ve PAL’lerin ucundaki sürat rotor sistemine her zaman pozitif “G” yüklediğin, her türlü uçuş sürati esnasında kontrol cevabı pozitiftir.

Herhalde artık Gyronun tamamen farklı bir kuş olduğunu anlamışsınızdır. Herhangi bir uçak tipinde eksper bile olsanız bu alet ile uçabilmeniz için yeni başlayan birinin takip edeceği eğitim programının aynısını sizde uygulamalısınız.

Daha Öncede Bahsetmiştik. Kaldırıcı ve kontrol yüzeyiniz rotordu, uçağın gövdesi ile değil rotor ile uçuyordunuz. Bunu hiç bir zaman unutmayınız.

Kalkış rulesi esnasında rotor devri dakikada 100 RPM’i geçince ve süratiniz 30 Km’yi bulunca Gyronun burun tekeri kalkar ve ana iniş takımı ile kuyruk tekeri üzerinde gitmeye başlarsınız. Bu durumda levye en geriye çekilmiş durumdadır. Levyeyi bu durumda tutup süratinizi biraz daha arttırmalısınız. Böylece rotor açısından dolayı çok kısa bir sürede maksimum devrine ulaşır. Ancak bu durumda tam gaz bile verseniz PAL’lerin geriye doğru kaldırma vektörü yüzünden hiç bir şekilde havalanma süratine erişemezsiniz. Levyeyi biraz iterek burun tekerini hafifçe yere değecek şekle getirmelisiniz, bu arada gazı sonuna kadar açmalısınız. Süratiniz 60-70 Km’yi bulduğu zaman Gyro kendi kendine veya ufak bir levye ikazı ile havalanır. Bu sürat aynı zamanda en ideal tırmanma süratidir.

Gyronun havalanma süresi takriben 50-70 Km civarıdır. Hiç rüzgarsız bir havada iniş sürati 10 Km civarındadır. Eğer İniş esnasında yan rüzgâr mevcut ise, iniş süratinin düşüklüğünden tam yere temas edeceğiniz anda alet rüzgâra döner ve yere yengeçleme

Bir durumda inersiniz. Tehlikeli olan bu durumu önlemek için yere 1 metre mesafe kalınca dönüp rüzgârın yatağına girerek inmelisiniz. Nasıl olsa inişten sonra Gyronun yerdeki rulesi çok kısadır.

İniş esnasından normal bir süzülüş ile yaklaşmalısınız ve yere birkaç cm kaldığında gazı keserek ve levyeyi uçağı kabartmadan hafifçe çekerek önce kuyruk tekerini yere değdirerek inmelisiniz.

Motorsuz inişlerde Gyro uçaklardan ve helikopterlerden daha emindir. Uçaklardan daha emindir zira inmek için daha küçük sürat ile daha emin inerler. Helikopterlerden daha emindirler zira hafifliklerinden dolayı disk yüklemesi daha küçüktür ve süzülüş açılara daha iyidir. Gyrolar inerken motor kuvvetini kullanmazlar, helikopterler ise iniş esnasında motorun maksimum takatini kullanırlar. Bir helikopter için güçsüz yani otorotosyonel bir iniş bir acil iniş manevrasıdır.

Gyrocopterlerin gerçekten çok zevkli bir uçan alet olduğunu göreceksiniz. Pratik olarak uçuş esnasında ruder (Kuyruk) kullanılmaz. Uçağın gövdesi rotoru takip eder. Eğer gyronun ayarları iyi ise herhangi bir süratte gaz kesmek veya gaz vermek meyillenme ve dönme ( pitch, roll) hareketine sebep olmaz.

Netice olarak, hafif yüklenmiş serbest dönen rotorları nedeniyle gyrocopterler aerodinamik bakımdan sabit kanatlı uçaklardan ve helikopterlerden daha emniyetlidirler. Bundan dolayı bu aletler ile alçak ve yavaş uçuşlar büyük zevklidir. Bu değişik yaşlarda ve değişik geçmişleri olan Gyro pilotlarının ortak ifadeleridir.

DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR

Gyrocopterler ve ticari helikopterler hava akrobasisi için dizayn edilmemişlerdir ve ters uçamazlar. Rotoru ufka göre 30 dereceden fazla yatırmak tehlikelidir ve yapılmamalıdır. Eğer PİO veya yunuslama durumuna girerseniz DERHAL YAVAŞLAYIN VE GAZI KESİN, İnin ve bir müddet uçmayınız, çünkü bunlar pilotun çok gergin olduğunu ve overcontrol’ a sebep olduğunu gösterir. Kumandaları çok hafif tutmayı öğrenin. Bileğiniz bacağınız üzerinde dururken levyeyi sadece 3 parmağınız ile tutunuz. Gyroya hâkim olmak için bu kadar ufak hareketler yeterlidir.

Eğer Gyronun ağırlık merkezi ayarı tam yerinde ise ve doğru uçuş durumunu sağlayan diğer ayarlar yerindeyse kendi kendine sabit uçacak ve rotorda devamlı pozitif ”G” yükü tutacaktır.

Gyrocopterin uçma yeteneği ile ilgili bir problemi yoktur. Problem Pilottadır. Pilot önce yargılarınız düzenlemeyi, olayları fark etmeyi, Gyrocopterin uçuş fonksiyonlarını ve limitlerini iyice anlamadır. Otomobil kullanırken olduğu gibi ”hissetmelidir” Bütün bunlar bir günde öğrenilmez, İlerleme kaydetmek için çok çalışmanız ve bu işi severek gönülden yapmanız gerekmektedir.

Dikkat etmeniz gereken diğer bir konuda rotorunuz olmalıdır. Eğitimin başlarında, yerde düşük süratle rule yaptığınız zamanlar bile rotor yüksek devirde döner. Rotor devri dakikada 200 RPM iken uçlarının sürati 250 Kmdir. 400 RPM devirde ise sürati saatte 500 Km’dir. Bu durumda çok miktarda kinetik enerji yüklü dev bir disk halindedir. Bu durumda bir yere çarparsa tonlardan ifade edilecek bir darbe meydana gelir ve rotorda hatta uçağın kendisinde büyük hasar meydana gelir. Rotor dönerken devamlı dikkatli olmalısınız ve insanların, çocukların ve hayvanların size yaklaşmasına Müsaade etmeyiniz.

Uçuş eğitimlerine başladığınızda rüzgârın tamamen sakin olması gerekir. Böylece uçağın sadece sizin hareketlerinize cevap verdiğinden emin olursunuz. Rüzgârlı havada eğitim yaparsanız uçağının hareketlerinin sizden mi yoksa rüzgârdan mı kaynaklandığını anlayamazsınız ve aklınız karışır.

Bu kitapçığın sonundaki “ROTOR CRAFT NO-NO’s” Kısmında, PİO, Porpoising, pozitif ve negatif G durumları detaylı bir şekilde anlatılmaktadır. Bu konuları iyice anlayana kadar çalışınız.

Eğitiminiz esnasında 30 dakikayı geçen çalışma yapmayınız. Yarım saatlik çalışmalardan sonra yarım saat istirahat ediniz. Bu arada başka bir arkadaşınız eğitime devam edebilir ve size çok şey kazandırır.

EĞİTİM

Gyro Eğitimi 6 kısımdan meydana gelir Bunlar:

  1. Motorsuz Gyronun “Gyro Glider” pistte ve vasıta ile önce palsiz çekilmesi sonra palli çekilmesi.

  2. Gyro ile bir vasıta ile çekilerek uçma

  3. Motoru monte edilmiş Gyro ile motor çalışmadan çekilerek uçma

  4. Motor ile palsiz rule çalışmaları

  5. Motor ile kurbağa sıçrayışı tabir edilen ilk uçuş denemeleri, sonra çok alçak irtifada pist üstünde uçuşlar.

  6. Alçak irtifa manevraları, S dönüşleri, sekiz şekilleri, tırmanışlar, inişler ve havada motoru kapatıp mecburi iniş denemeleri.

  1. ROTORSUZ VE MOTORSUZ YERDE RULE ÇALIŞMALARI:

Önce uzunluğu 10 m’yi geçmeyen halat kullanınız. Böylece oto sürücüsüne sesinizi duyurabilirsiniz.

1.Adım:

Sizi çekecek olan vasıtaya bağlı olan halatın diğer bir ucu gyroda özel bir mekanizmaya bağlıdır. Bu mekanizmaya bağlı olan bir ip elinizin hemen ulaşacağı bir yerde durmalıdır. Acil durumda bu ipi çektiğinizde otoya bağlı olan halat gyrodan ayrılır. Gyroya oturunuz ve bu mekanizmayı çalıştıran ipi çekme çalışmaları yapınız. İpi görmeden bulup çekmelisiniz. Bu hareket refleks olana kadar çalışınız.

2.Adım

Başparmağınızı yukarı kaldırarak otoya hareket etmesini bildiriniz. Otonun sürati en fazla 10 Km/S olmalıdır. Ön tekerlek ile aletin düz gitmesini sağlayınız. Bu çalışmaya gerekli refleksi sağlayıncaya kadar ve otonun arkasında dümdüz gidene kadar devam ediniz.

Şimdi direksiyon ile hafif S şekilleri çiziniz. Her S şeklinden sonra gyroyu otonun arkasında düz hatta getiriniz. Otoyu eğrinin dışında takip ederken yer süratinizin arttığını göreceksiniz. Buna dikkat edin zira ilerde havada aynı olayla karışılacaksınız.

3.Adım

Rule süratinizi yavaş yavaş ve 7 km’lik adımlar ile saatte 30 km’ye kadar yükseltiniz. Alete tam olarak hâkim olduğunuzu hissetmeden bir üst sürate geçmeyiniz. Yüksek süratlerde dümenin tesirinin hassaslaştığını göreceksiniz. Rotor takılı olmadan hiçbir şekilde 30 km’lik sürati aşmayınız, aksi durumda hâkimiyetinizi kaybedersiniz.

4. Adım

Önce biraz soluk alarak öğrendiğiniz şeyleri hazmediniz.

Rule çalışmalarına devam ediniz. Pedallara kumanda vermeniz ve freni kullanmanız tamamen refleks haline dönüşmelidir.10 ile 30 Km’lik rule süratinde S dönüşlerinde, fren yaparken ve çekme halatında ayıran ipi çekerken son derece rahat olmalısınız. Bütün bu sayılanları refleks halinde yapıyorsanız artık rotorlu ruleye sıra gelmiş demektir.

5. Adım

Rotorunuzu çevirmeyi denemeden önce öğrenmeniz gereken 3 çok önemli konu vardır.

  1. Rotora ilk hareket nasıl verilir

  2. Rotorun flaplaması nasıl önlenir

  3. Rotor nasıl durdurulur.

Rotora doğru şekilde start vermenin tek yolu vardır. Rotor sistemi içinden geçen havanın relatif hızına cevap verir. Bundan dolayı ROTORA İLK HAREKETİ VERİRKEN GYRO RÜZGÂRA DOĞRU YÖNLENDİRİLMELİ VE FLAPLAMAYI ÖNLEMEK İÇİN ROTORUN DURUŞ ŞEKLİ YERE PARELEL OLMALIDIR. Diğer bir deyim ile gyro ana tekerleri ve burun üzerinde durmalı ve levye tam ilerde kilitli olmalıdır.

Gyro bu durumda iken sağ eliniz ile rotoru çevirmeye başlayınız. Rotor her darbenizde biraz daha hızlı dönecek ve sonunda el ile verebileceğiniz en yüksek devir olan 30 RPM’ ye ulaşacaktır. Bu devri elde edinceye kadar çalışınız.

6. Adım

Rotora elinizle maksimum hızı verdikten sonra rotoru yüksek devirlere çıkarmanın iki yolu vardır. Birinci yol rüzgârdan faydalanmaktır. Eğer çok azda olsa bir rüzgâr varsa levyeyi yavaş yavaş geri çekmelisiniz. Böylece rotorun gittikçe hızlandığı ve levye tamamen kendinize çekili vaziyete aldığınızda esen rüzgârın şiddeti ile orantılı olarak belirli bir sürate ulaştığını göreceksiniz. İkinci yol havanın sıfır olduğu günlerde el ile ilk hareketi verdikten sonra yavaşça taksi yapmaya başlayarak rotoru hızlandırmaktır. Bu da Şöyle yapılır:

Rotoru el 30 RPM’ye getirdikten sonra Gyroya bininiz. Bağlanınız ve elinizle çekici otoya yavaşça işaret veriniz. Otonun sürati hiç bir şekilde 15 Km’yi “Hava Sürati” geçmemelidir. Levyeyi yavaş yavaş çekerek rotora devir kazandırınız. Rotor devir kazandıkça levyenin en ufak hareketlerine cevap vermeye başlayacaktır. Bu esnada oto süratlenirse veya rotor gerekli devrini kazanmadan fazla geri çekerseniz rotor flaplaması başlar ve rotor orta parçası( hub bar ) limitleyicilere çarpmaya başlar aynı anda levyede sert darbeler hissetmeye başlarsınız. Bu durumda levyeyi derhal ileri iterek flaplamayı durdurmalısınız, aksi durumda şiddetini arttırır ve büyük hasarlara sebep olur. Flaplamayı başlatan etken gerekli devrini bulmamış rotor sisteminin içinden fazla hava geçmesidir.

Rotorun süratlenmesi 2 safhada oluşur. Birinci safhada hava sürati en fazla saatte 15 Km olmalıdır. Ve rotor yavaş yavaş en alçak devirden orta devire ulaşır. İkinci safhada süratinizi 30 Km’den havalanma süratine kadar arttırsınız ve orta süratte dönen rotor çok çabuk olarak maksimum hıza erişir. Rüzgârın 30 Km’nin estiği günlerde rotoru flaplamaya girmeden süratlendirmek büyük tecrübe gerektirir.

7.Adım

Şimdiye kadar hiç yerden kesilmediniz. Bunu yapmadan önce yere emniyetli şekilde nasıl ineceğinizi bilmelisiniz.

Uçmak “insanoğlunun tanıdığı en büyük ikinci tecrübedir ”derler. BİRİNCİSİ İSE İNMEKTİR. Rahatlayınız gyro ile inişler hiçte zor değildir.

İlerde yerden kesilmeyi öğrendiğinizde ve inişe hazır olduğunuzda gyroyu yere bir kaç cm yüksekliğe getirecek ve oto kullanana elinizle yavaşla işareti vereceksiniz. Oto yavaşladıkça sizde yavaşlayacak ve havada kalabilmek için levyeyi geriye doğru çekeceksiniz.30 Km civarında artık gyro havada tutunamayacak KUYRUK TEKERİ önce yere değecek ve hemen arkasından ana tekerler üzerine oturacaktır.

8.Adım

Kuyruk Tekerimizin yere değdiğini gören oto sürücüsü hemen fren yaparak nokta inişi yapmanızı sağlamalıdır. Gyro ana tekeri yere indikten hemen sonra levyeyi biraz ileri iterek burun tekerinin yere değmesini sağlamalısınız. Bu sırada süratiniz 10 Km’ye kadar inmiş olacaktır.

9.Adım

Yere indikten sonra levyeyi dikkatlice kullanınız, zira geriye fazla çekerek veya karşıdan gelen rüzgâr darbesiyle yeniden havalanabilirsiniz. Gyro ve çekici oto tamamen durduktan sonra levyeyi en ileri vaziyette bağladıktan sonra gyrodan ininiz ve elinizde rotoru durdurunuz.

Bol bol iniş çalışması yapmalısınız. Yaptığınız hareketleri ne yaptığınızı düşünmeden yapabilene kadar bu çalışmalara devam etmelisiniz.

Şimdi, DÜŞÜK SÜRATTE dönen rotor ile biraz rule çalışması yapalım, eğer rotor hızlanmayı reddiyorsa elinizle biraz yardım ediniz.

10.Adım

Otonun süratini yavaşça 15-20 Km’ye yükseltin, bu arada dümene hâkim olmayı unutmayınız.20 Km’ye geldiğinizde rotorun kendi kendine 250 RPM’ye ulaştığını göreceksiniz. İLK RULE DENEMELERİ ESNASINDA 20 KM SÜRATİNİ AŞMAYINIZ. Ufak bir rüzgâr darbesi ile kendinizi havada bulabilirsiniz. Hâlbuki henüz hazır değilsiniz. Bu çalışma esnasında havanın tamamen sakin olması gerekmektedir.

2 GYRO İLE BİR OTOYLA ÇEKİLEREK UÇMA

Bu klavuzun başındada söylediğimiz gibi gyro ile havalanmadan önce bu klavuzun tamamını okumuş ve anlamış olmanız gerekmektedir.11. Adıma yeni bir günde ve rüzgârın sıfır olduğu sabahın erken saatlerinde başlamanızı tavsiye ederiz.

Bisiklete binmesini biliyorsanız, Gyro ile uçmayı öğrenebilirsiniz. Gyroyu kontrol etmek son derece kolaydır, ancak ilk denemede Gyro ile uçabileceğinizde zannetmeyiniz. Öğrenmek için biraz zaman gereklidir. Bisiklet öğrenirken acele ederseniz sadece yere düşersiniz, âmâ gyroda acele ederseniz rotorunuza hatta kendinize bir zarar verebilirsiniz. Bir adımdan bir sonrakine geçmeden önce o adımdaki hareketleri hissedene kadar çalışınız, tekrarlayınız. Hareketleriniz tamamen reflekse dönüşmeli ve yaptığınız hareketi ne yaptığınızı düşünmeden yapabilmelisiniz.

Döner kanatlı bir uçak ile eğitime başlandığında, lisanslı bir uçak pilotu ile hiç uçmamış bir kişinin şansları eşittir, hatta eğitimin ilk safhalarında uçak pilotları kendilerini çok rahatsız hissedecekler. Uçak pilotları, pilotluğunuzdan dolayı kendinize güvenerek lütfen hafife almayınız ve bu kitapçığı harfi harfine okuyunuz.

Sıra uçmadan önce son ikazlarda. Dikkat Ediniz !!!! Eğer hafifseniz Gyro 30 Km’lik süratın altında da havalanabilir.1 mt’den fazla yükselmeyiniz. Yükselirseniz hemen levyeyi ileri vererek alçalınız. Levyeye kazma sapı gibi yapışmayınız, bir yumurta veya çürük bir domatesi tutar gibi tutunuz. Hafifçe 3 parmak ile tutmak yeterlidir. Böylece rotorun hareketlerinize cevabını daha iyi hissedersiniz ve eğitim süreniz daha kısa olur.

Başlamadan önce herşeyin yolunda olup olmadığını kontrol edelim.

  • Çekme halatının durumunu bağlantı yerini, ipi salan mekanizmayı iki kere kontrol ediniz. Gyronun uçuş öncesini kontrolünü yapınız.

  • Gyroyu otonun tam arkasına ve rüzgâra doğru hizalayın ve 15-20 mt’lik bir halat ile bağlayınız.

  • Gyrodaki veya otodaki birbirinin eşi hava sürati göstergelerini kontrol ediniz

  • Eğer oto sürücüsüyle aranızda telsiz bağlantısı yoksa işaretlerinizi oto sürücüsüne iletecek aracı kişiyi yüzü size dönük olarak otonun arkasına oturtunuz.

TİPİK ÇEKİLEREK UÇMA YÖNTEMİ

11.Adım

Bir önceki adımdaki çalışmaları tekrarlayınız. Rotorun levyeye nasıl cevap verdiğini inceleyiniz. Flaplamaya meydan vermemeye dikkat ediniz. 30 Km’nin üzerine çıkmayınız. Ve bu süratte “S” dönüşleri yapınız. Biraz sonra ilk defa olarak havada olacaksınız. İlk uçuştan önce bu ana kadar öğrenmiş olduğunuz rotora hareket verme, rotoru hızlandırma, rotor dönerken “S” dönüşler yapma ve rotoru durdurma işlemini artık refleksle yapabiliyor olmalısınız. Hazır olmadığınızı hissediyorsanız bir ileri adıma geçmeyiniz, zevk aracı üzüntü kaynağı yapmayınız.

12.Adım

Gyroyu çekici bir otonun tam arkasına hizalayın, emniyet kemerinizi bağlayın ve kaskınızı takınız.

13.Adım

Levye en ileri durumdayken, elinizle rotoru çevirebildiğiniz kadar çeviriniz. Otoya ileri işareti veriniz. Oto sürücüsü hava süratini hava sürat saatine bakarak yavaşça 15-20 Km sürate çıkmalı ve ORDA DURMALIDIR.

14.Adım

Rotor süratlendikçe levyeyi yavaşça geri doru çekiniz. Flaplamaya dikkat !!!

15.Adım

Bu arada rotorun sürati 60 RPM’ye çıkacaktır. Oto sürücüsüne ikinci işareti verin. İşaret üzerine oto sürücüsü süratini 30 Km’ye çıkarmalıdır. Rotorun devri hemen yükselecek havaya kesmesinden doğan ıslık sesi duyulmaya başlanacaktır.

16.Adım

Ruder ile otonun arkasından dümdüz gitmeye gayret ediniz. Rotor gittikçe hızlanacak ve biraz sonra burun tekeri havaya kalkacak, Gyro ana tekerleri işle kuyruk tekeri üzerinde gitmeye başlayacaktır. Levyeyi iki veya üç sn. bu şekilde tuttuktan sonra biraz ileri iterek “nötr” diyebileceğimiz bir yede tutunuz. Bu durumda burun tekeri yere zaman zaman hafifçe değmektedir.

17.Adım

Gyroyu ana tekerleri üzerinde dengelemeye gayret ediniz. Ne burun tekeri nede kuyruk tekeri yere değmemelidir. BU ŞEKİLDE PİSTİ EN AZ 10 DEFA KATTEDİNİZ. Bu alıştırma sayesinde rotorun levye hareketine ne kadar çabuk cevap verdiğini anlayacaksınız.

ŞİMDİ YARIM SAAT MOLA VERİNİZ veya YARINA KADAR ARA VERİNİZ.

18.Adım

Gyroyu ana tekerleri üzerinde dengelemeye devam ediniz. Süratinizi 40 km hava süratine çıkarınız. GYRO AŞAĞI YUKARI BU SÜRATTE VE DÜZ BİR ŞEKİLDE HAVALANACAKTIR. ANA TEKERLER YERDE OLDUĞU MÜDDETÇE, DÜZ GİTMEYİ SAĞLAMAK İÇİN LEVYEYE YANLAMASINA İKAZ VERMEYİNİZ. Eğri “Crap” gitmenizin sebebi iniş takımındaki bir simetri bozukluğu veya yan rüzgar olabilir.

Gyro yerde olduğu müddetçe bu eğri gidişi düzeltmek için levyeye vereceğiniz yanlamasına ikaz bu Crap durumunu düzeltmez. Buna karşılık Gyro havalanır havalanmaz levyeyi eğdiğiniz tarafa birden bire meyillenir. Levyeyi nötr durumda ve DİK tutmaya gayret ediniz. Eğer Gyro havalanmıyorsa süratinizi 45 km’ye yükseltiniz.

DİKKAT !!! Gyronun havalanma sürati ağırlığınıza göre değişebilir. Eğer zayıf bir kimseyseniz 30-35 Km’de havalanabilir; şişman bir kimseyseniz 40-45 Km’de havalanabilirsiniz.

19.Adım

Gyronun ana tekerleri yeri terkeder terk etmez fazla yükselmemek için levyeyi ileri itiniz. Nötr pozisyona getiriniz” Biraz sonrada levyeyi ileri iterek rotorun eğilimini azaltın ve tekrar yere inin.

T E B R İ K L E R ! ! ! İ L K U Ç U Ş U Y A P T I N I Z.

Bu Şekildeki kurbağa sıçrayışlarına devam ediniz. Her seferinde havada sadece birkaç sn kalınız ve yumuşakça tekrar ininiz. Bu alıştırma size levyeyi boylamasına “İleri geri” kullanmayı öretecektir. Aynı zamanda levyeyi yanlamasına da kontrol altında bulundurun ve inişlerde iki tekeri birden yere temas ettirmeye gayret ediniz.

EN ÖNEMLİSİ LEVYEYİ YANLAMASINA KONTROL EDEREK her zaman otonun tam arkasında düz bir şekilde gitmeye gayret ediniz. Dikkat edin bu iş için levyeyi kullanacaksınız, Ruder değil. Eğer otonun aksından 1.5-2 mt uzaklaşırsanız hemen ininiz.

Şunu unutmayınız, psikolojik olarak bir refleks kazanabilmek için bir hareketi 20 dakika boyunca tekrarlamak gerekir. Kurbağa sıçramalarına devam ediniz ve hiç bir şekilde yarım metreden fazla yükselmeyiniz. Bu alıştırmayı ancak yarım saat yaptıktan sonra 1-1.5 mt irtifaya çıkınız. BU ÇOK KATİ BİR KAİDEDİR. Bu çalışmaları uzun tutmanın mükâfatını sonraları göreceksiniz. Acele etmeyiniz. Herşeyi bir günde öğrenemezsiniz.

20.Adım

Kurbağa sıçramasına iyice hakim olduktan sonra havada kalma sürenizi yavaş yavaş arttırınız. Bu arada irtifanızda 1,5-2 mt’ye yükseltiniz. Ne daha az, ne daha çok. Bu irtifayı hassas bir şekilde tutmaya gayret ediniz. Bu arada levyeye yanlamasına ikazlar vererek otonun tam arkasında gitmeye gayret ediniz. Hava da Crap gitmenin bir tehlikesi yoktur. Ancak crap durumda inmek tehlikelidir. Şu anda uçmayı yeni öğreniyorsunuz. Onun için hava da Crap gitmeyin ve her an çekici otonun tam arkasında kalınız. Daha yükseklere tırmanma arzunuza hâkim olunuz ve pisti en az 10 defa boydan boya bu irtifada uçmadan daha yükseklere çıkmayınız.

Levyeye bir ikaz verip orda tutmayınız. Bu “over control” demektir. Levyeyi üç parmak ile tutarak çok ufak ikazlar veriniz ve hemen geriye dönünüz. Eğer istediğiniz hareketi sağlayamadıysanız hemen arkasından ufak bir ikaz daha veriniz ve yine geriye dönünüz.

Şuana kadar bahsettiğimiz bütün kaideler bilhassa tecrübeli uçak pilotları içinde geçerlidir. Muhtemel bir kaç başarılı geçişten sonra bu kimseler kendilerine fazla güveneceklerdir. ‘’Over- confidence’’ Bu pilotlar devamlı olarak rotor craftların uçaklardan tamamen farklı olduklarını hatırlamalıdırlar. Uçtuğunuz uçak helikopter olsun veya Gyro olsun bir fark yoktur. Rotorcraftlarda levyeye biraz ikaz verdiğinizde kaldırıcı yüzeyin tamamı meyillenir. Uçaklarda ise hareket eden ufak yüzeylerdir. ”Kanatçıklar ve elevatorler” bundan dolayı tecrübeli bir uçak pilotu, Gyroda levyeye fazla komut vererek over kontrole girmeye meyillidir. Bu da aşağı yukarı ve yanlamasına yunuslama hareketine sebep olur. Yunuslama hareketi devam ederse TEHLİKELİ ve ÖLDÜRÜCÜDÜR.

Uçağın kanadının gövdesine sabit bir şekilde bağlı olmasına karşılık helikopterin ve Gyronun rotoru ise gövdeye tek bir yerden mafsal ile bağlıdır. Bu sebepten dolayı uçağın gövdesinin meyillenmesine bakarak uçmaya alışmış olan uçak pilotu Gyroda rotorun hareketine biraz gecikerek cevap veren gövdeye kendini alıştırmalıdır. Uçak pilotu alçak irtifa eğilimine çok önem vermeli ve uçak ile uçarken yararlandığı nosyonlar ve reflekslerden kendini arıtmalıdır. Bu direktiflere önem vermemek ilerde ağır kazalara sebep olur.

21.Adım

Pisti boydan boya alçak irtifada 45 km hava sürati ile 10 defa uçarak katediniz. Bu uçuşlar esnasında levye ile verdiğiniz ikazlara aldığınız cevaba iyice kendinizi alıştırınız. Havalanma esnasında sadece İLERİ bakınız. Kalkış ve iniş anını tam olarak anlayabilmek için iniş takımlarınıza bakmayınız. Dengeniz bozulur. Havada olduğunuz sürede sizin çeken oto yerine ufka bakınız.

22.Adım YÜKSEKLERE TIRMANMA

Alçak geçiş çalışmalarını, tercihen muhtelif günler sabah erken saatlerde ve akşam geç saatlerde tekrarlayınız.

Nihayet yükseklere tırmanma zamanı geldi. Önce alçak irtifadan pisti boydan boya 50 Km sürat ile geçiniz. Süratin artması ile kumandaların biraz hassaslaştığını ancak Gyronun daha dengeli olduğunu ve kontrolün kolaylaştığını göreceksiniz. Birden bire rahatlayacaksınız ve ellerinizin otomatik olarak aleti kontrol ettiğini fark edeceksiniz. Bu işlerin yolunda gittiğine dair ilk önemli işarettir. Şimdi yükselmeye hazırız.

23.Adım

Yavaşça levyeyi kendinize doğru çekiniz ve otoyu tam altınızda görünceye kadar yükseliniz. Bu çok heyecanlı bir andır. Kendinizi uçan bir kuş gibi hissedeceksiniz. Yakında daha ileri hareketlere başlayacaksınız. Hafifçe sağa meğilleneceksiniz, sonra sola, su kayağı yapar gibi tatlı S’ler çizeceksiniz. Pilotluk mesleğinde buna “koordinasyon çalışmaları” denir.

24.Adım

Süratinizi yavaş yavaş 60-70 Km’ye çıkarınız. S eğrileri çizmeye iyice hâkim olduktan sonra aşağı yukarı doğru iniş ve tırmanışlara başlayınız. Önce yavaş yavaş sonra adım adım fazlalaştırınız. Bu alıştırma esnasında süratinizi sabit tutmaya özen gösteriniz. Aşağı doğru inişte ipin gevşeyeceğini göreceksiniz. Sakın sert bir hareketle levyeyi çekmeyiniz, zira ip birden bire gerilir ve çok sert bir darbe yersiniz. İp gevşediği anda artık bir oto ile ilişkiniz kalmamış demektir. Aşağı doğru süzülerek uçmaktasınız.

Bu çalışmalar esnasında “halat titreşimi “olayı ile karşılaşabilirsiniz. Belli durumlarda halat sanki lastikmiş gibi titremeye başlar. Çaresi çok kolaydır, halatın boyunu değiştirin. Bu olay başladığı zaman hemen inin ve gerekli değişikliği yapmadan UÇMAYIN.

25.Adım

Süratinizi yavaş yavaş 90 Km’ye kadar arttırınız, ancak irtifanız 2-3 metre civarı olsun. Yüksek süratlerde uçağın kumandalara nasıl cevap verdiğini hissetmeye çalışınız. İnişlerinizi otoyu kullanan ile koordine ediniz ve hiçbir şekilde 30 Km süratin üzerinde iniş yapmayınız. Yüksek süratli inişlerden kaçınınız. İnişte önce burun tekerini yere değdirmek katiyetle yapılmaması gereken bir olaydır. Uçağın dengesi bozulacağından büyük ihtimalle takla atabilirsiniz.

Zamanla Gyronun çok hata kabul eden bir alet olduğunu göreceksiniz. Uçak veya helikopterde neticesi muhakkak kırık olacak hataları Gyroda biraz hoplama ve zıplama ile atlatacağınızı göreceksiniz.

26. Adım

Şuanda aletinize iyi kötü hâkimsiniz ve uçabiliyorsunuz. Artık yapılacak bir tek şeyiniz kaldı; o da sanki uçağınızın bir parçasıymış gibi rahat uçabilir hale gelmeniz. Buna ulaşmak için bol bol uçmanız gerekmektedir. Motorlu uçuşa geçmeden önce en az 15 saat uçmanız gerekir. 15 saat minimum saattir. Ancak bu zaman sizin için 20,25 hatta 50 saat bile olabilir.

15 saatin sonunda tamamen rahatlayacaksınız ve artık etrafınızla ilgilenmeye başlayacaksınız. Ağaçlara, çimenlere bakacaksınız, pallerin ucuna bakıp aynı yerden geçip geçmediklerini inceleyeceksiniz, levyeye belirli bir yönde baskı yapıp yapmadığınızın farkına varacaksınız ve otomatik olarak sık sık sürat saatine göz attığınızın farkına varacaksınız. Artık uçağınızın bir parçası oldunuz ve motorlu uçuş için hazırsınız.

ÇEKİLEREK UÇMADA 10 ÖNEMLİ KAİDE

1) Crap veya dönüş esnasında iniş yapmayınız. Her zaman çekici otonun tam arkasında ve aksında iken ininiz.

2) Gyro havadayken oto sürücüsü hiçbir şekilde fren yapmamalı veya yavaşlamamalıdır.

3) Çekme halatları son derece kaliteli olmalı ve en az 500 Kg yüke dayanıklı olmalıdır.

Çekme halatını çekici otonun tamponuna bağlamayınız. Çekme aracını muhakkak römork çekme topuzu olmalı ve halat bu topuza bağlanmalıdır.

4) Emniyet kemerini bağlamadan ve kask kullanmadan uçmayınız.

5) Çok yavaş bile dönse, dönen rotorun altına pilottan başka kimse girmemelidir.

Rotorunuzu tamamen durdurmadan başkalarının size yaklaşmasına müsaade etmeyiniz. Gyronuzu rotoru döner vaziyette hiçbir şekilde terk etmeyiniz.

6) Erken uçuşlarınızda 1 m’den fazla yükselmeyiniz. Bilhassa sabit kanat pilotları uçağın stoll özelliğinden dolayı ilk uçuşlarında kendilerini emniyete almak için hemen yükseklere tırmanırlar. Hâlbuki gyroda stoll olmaz. Eğer talebe ilk uçuşlarında ikazlara rağmen yükseliyorsa, oto sürücüsü süratini düşürerek buna mani olmalıdır.

7) Uçuş esnasında halatı salmayınız. Oto sürücüsü de bu kitapçığı okumalıdır.

8) Bu kitapçığı okumamış kimseye Gyronuzu vermeyiniz.

9) 75 km süratin üzerine çıkmayınız. Fazla yükselerek halatın yüksek açılara çıkmasına müsaade etmeyiniz. Yüksek açıda yunuslamaya girersiniz

10) Yüksek süratte iniş yapmayınız. İnişte önce kuyruk tekeri yere değmelidir. Eğer oto sürücüsü bir türlü yavaşlamıyorsa bekleyiniz. Nasıl olsa yavaşlayacaktır. Eğer acemiliğinden dolayı oto sürücüsü sizi tehlikeli bir duruma sokarsa hemen halatı salan mekanizmayı çalıştıran ipi çekin ve otodan ayrılarak düz bir şekilde ininiz.

MOTORLU GYRO EĞİTİMİNE BAŞLAMA

Gyrocopter günümüzde bilinen bütün uçak tiplerinden çok farklı uçan bir alettir. Şu anda çekilerek uçmayı öğrenmiş ve bunun ne kadar kolay olduğunun farkına varmış bulunuyorsunuz. Kazanmış olduğunuz bu tecrübe sayesinde kısa bir süre sonra Gyrocopter ile uçmayı başaracaksınız. Çekilerek uçmada olduğu gibi yine adım adım bu kitapçığı takip etmek bu işi öğrenmenin tek ve emin yoludur. Eğer 2000 saatlik uçuşu olan çok tecrübeli bir uçak pilotuysanız bile yine aynı eğitimden geçmelisiniz.

MOTOR İLE TAKSİ ÇALIŞMALARI

Motorlu eğitim için 1500 feet uzunluğunda ve ortasında çizgi bulunan bir pist bulabilirsiniz, eğitim süreniz son derece kısalacaktır.

27.Adım

İlk rule çalışmalarınızda rotor dönmeyecektir, hatta rotoru hiç takmamanızı tavsiye ederiz. Emniyet kemerinizi bağlayınız ve motoru çalıştırınız. Eğer motorunuzun marş motoru yoksa çalıştırma esnasında biri muhakkak Gyroyu tutmalıdır. Motora rolantının biraz üzerinde gaz verin ve yavaş yavaş ruleye başlayınız. Süratiniz hiçbir şekilde 15 Km’nin üzerine çıkmamalıdır. Radır ile hafif dönüşler yapınız ve frenin durdurma kabiliyetini kontrol ediniz.

28.Adım

Düz rule çalışmaları yapınız. Daha sonra S hareketleri ve 8 şeklini çalışınız. Düz ruleler esnasında sabit sürat tutmaya gayret ediniz. Gazı yavaş yavaş açınız veya kapayınız. Ani gaz veriş ve kesişlerden kaçınınız.

29.Adım

Aynı şekilde çalışmaya devam ediniz. Fren yapmadan önce gazı kesmeyi unutmayınız. Keskin dönüş yapmadan önce freni kullanarak sürati düşürünüz. Bu eğitim sırasında katiyetle 20-25 Km’nin üzerine çıkmayınız. Gyro rotorsuzken son derece dengesizdir.

30. Adım

Rotorunuzu takınız. Elinizle ilk hareketi veriniz, koltuğa oturup bağlanınız ve motoru çalıştırınız. Aynı oto ile çekişte olduğu gibi düşük süratte rotoru hızlandırınız. Rotor hızlandıkça havanın aerodinamik direncinin arttığını hissedeceksiniz ve gyronun sürati azalacak (Drag). Sürat kaybetmemek için gazı biraz daha açınız ve pistin ortasındaki çizgiyi takip ediniz. Sürati 20-25 Km’de tutmaya gayret ediniz. Bu sürati aşarsanız Gyronun ayağı yerden kesilir. Şimdilik buna müsaade etmeyiniz.

31.Adım

Bu şekilde rule çalışmasına devam ediniz. Bu çalışmalar esnasında pistin ortasındaki çizginin en fazla 15 cm sağına veya soluna geçebilirsiniz. Pistin sonuna geldiğinizde önce gazı kesiniz sonra fren yaparak yavaşlayınız ve dönünüz. Dönüşler esnasında rotorunuzun devir kaybetmesine mani olmak için levyeyi an arka durumda tutunuz. Bu çalışmanız belki saatler sürecektir, ancak pist çizgisinin üzerinde dümdüz gitmeyi halletmeden bir sonraki adıma geçmeyiniz.

32.Adım

Pist ortasındaki çizginin dümdüz üzerinde gitmeye hâkim olduktan sonra süratinizi 30 Km’ye çıkarınız. Rotor daha hızlı dönemeye başlayacak ve birden bire burun tekeri kalkacak ve Gyro ana tekerlekler ve kuyruk tekeri üzerinde gitmeye başlayacaktır. Bu durum kaldırma kuvvetinin (lift) başladığının ve Gyronun havalanmak üzere olduğunun işaretidir. Âmâ bu arada birde garip bir olayla karşılaşacaksınız, bu duruma gelmiş bir uçak yerden kesilip havalanırken, Gyronun süratinin düştüğünü göreceksiniz. Bunun sebebi şudur; burun tekerinin yerden kesilmesi ile birlikte arkaya doğru meyillenmiş olan rotorun hem kaldırma gücü (lift) artmış, hemde havaya yaslanma gücü (drag) artmıştır. Havanın direncinden dolayı düşen sürati telafi etmek için yapılacak tek şey motor gücünü arttırmak yani gazı açmaktır. Çok önemli bir şey öğrendiniz, ister karada olun ister havada rotorun hücum açısını arttırdığınızda muhakkak GAZI DA AÇMALISINIZ.

33. Adım

Gazı öyle bir ayarlayın ki Gyro sadece ana iniş tekerlekleri üzerinde gitsin. Ne burun tekeri nede kuyruk tekeri yere değsin. Bu şekilde rule çalışmaları yapın ve pistin orta çizgisini titizlikle takip edin.

Bu pozisyonda gidebilmek için levyenin ileri geri hareketi ile pedalları (Radırı) kullanacaksınız. Bu arada motorun (rotorun değil ) tork efektini telafi etmek için daha fazla miktarda sağ ayak kullanacaksınız. Normal uçuş süratinde ise trim tab vazife görmeye başlayacağından sağ ayak verme zorunluluğu ortadan kalkacaktır.

Bu çalışmalar esnasında levyeyi tam dikey olarak tutunuz, Gyro yerdeyken levyeyi yanlamasına hareket katiyetle verilmez.

34.Adım

Ana tekerler üzerindeki rule çalışmasına devam ediniz. Bu çalışma esnasında yan rüzgâr en fazla 6-8 km kuvvetinde olmalıdır. Bu adım tamamen refleks haline dönüşmeden bir sonraki adıma geçmeyiniz. Zira bir sonraki adım ilk solonuz olacaktır.

35.Adım

Bir adım öncesindeki gibi sadece ana tekerler üzerinde rule yaparken sürati yavaş yavaş arttırınız ve saatte 60-70 km sürate erişiniz. Ve oturup bekleyiniz. Yerden ne zaman kesildiğinizin farkına bile varamayacaksınız. DİKKAT !!! HEYECANLANIP GAZI BİRDEN BİRE KESMEYİNİZ. Süratlenmeyi önlemek için gazı çok az kısınız ve tırmanmayı önlemek için levyeyi biraz ileri itiniz. Levyeyi yanlamasına kullanarak sağa veya sola olan meyillenmeyi önleyiniz. Bu arada radır ile de Gyroyu pist çizgisinin üzerinde tutmaya gayret edin.1 mt irtifaya çıkınca gazı çok yavaş olarak 1/3 durumuna getiriniz; Gyro yavaş yavaş çökecektir ve tam yere değeceğiniz sırada biraz levyeyi çekerek ilk olarak kuyruk tekerinin yere temas etmesini sağlayınız.

TEBRİKLER !!! GERÇEK İLK SOLO UÇUŞUNUZU YAPTINIZ.

Bu ilk uçuşunuzda çok önemli iki şey öğrendiniz. Bunlar:

1) Gyronun irtifası ve sürati gaz ile kontrol edilir. Gazın hareketi çok hafif olmalıdır. Gazı hiçbir şekilde sert hareketler ile kullanmayınız.

2) Levyenin ileri geri hareketi tırmanma, dalma ve gyronun havadaki durumu için kullanılır.

Bu ilk uçuştan itibaren gyroyu 70 km süratte ve 1 mt irtifada tutmak için gazı kullanınız. Havadaki düz uçuş durumunuda levyeyle sağlayınız. Bu ufak uçuşu,1 mt irtifayı aşmadan en az 50 kere tekrarlayınız. Tecrübeniz arttıkça tam gaz yaparak havalanmaya başlayınız. Daha kolay olduğunu göreceksiniz. Tecrübeniz arttıkça uçuş mesafeniz otomatik olarak uzayacak ve sonunda pisti boydan boya havadan katedeceksiniz. Bu arada irtifanızı da yavaş yavaş 4 mt’ye kadar yükseltiniz.EĞİTİMİN BU SAFASINDA HİÇBİR SEBEPLE 4 METREYİ AŞMAYINIZ.

36.Adım

Beyniniz ve adaleleriniz Gyronun uçuşuna alıştıkça iki olayın farkına varacaksınız. Havada düz uçabilmek için ruder değil, levyenin yanlamasına (lateral) hareketini kullanacaksınız. Gyronun havadaki yanlamasına yer değiştirmesine sürüklenme (dirift), kayış (slip) denir ve yerdeki yanlamasına hareket ile tamamen farklıdır.

SÜRÜKLENMEDE, KAYIŞTA, MEYİLLENMEDE, DÖNÜŞLERDE LEVYE KULLANILIR.

Uçuşta ruder hemen hemen kullanılmaz. İnişlerde ve kalkışlarda Gyroyu pistin aksında tutmak için ve yan rüzgârda uçarken simetrik uçuşu sağlamak için kullanılır. Radır sadece yaw’ı kontrol eder, dönüşlerde tesiri yoktur.

Pistin sonuna geldiğinizde yumuşak iniş yapabilmek için YERE BİRKAÇ MT KALA GAZ KESMEYİNİZ. Hafifçe dalarak yarım mt irtifaya ininiz ve yavaşça gazı kesiniz. Bu alışkanlığı ilk günlerinizden itibaren kazanmaya gayret ediniz.

37.Adım

Gyro havalanır havalanmaz fazla sürat ve irtifa kazanmamak için gazı fazlaca kısmak zorunda kalacağınızı göreceksiniz. Bunun sebebi ilk uçuşlarınızın hep “en az güç gerektiren sürat” olan 70 Km civarında olmasıdır.70 Km süratin altında veya üstünde uçmak için daha fazla takate ihtiyacınız vardır. BUNU UNUTMAYINIZ: ROTORCRAFTLARDA 70 KM’NİN ALTINDA VEYA ÜSTÜNDE UÇMAK İÇİN DAHA FAZLA MOTOR GÜCÜNE İHTİYAÇ VARDIR.

38.Adım

İnişlerde gaz ayarlaması diye bir probleminiz olmayacaktır. Bütün yapacağınız “Flareout” tipinde iniştir. Pistte önce kuyruk tekeri temas etmelidir. Buda süratinizi 5-10 Km civarına indirecektir. Bu esnada gaz ayarının hiçbir önemi yoktur.

Zira iniş için gazı zaten bir miktar kesmiş olacaksınız. Yarım gaz ayarında isteseniz de istemeseniz de Gyro havada tutunamaz ve iner. Yarım gazda inişiniz sadece süzülüş açınızı değiştirir. Gazı her zaman yavaşça açıp kapamalısınız. Hele yere yakınken daha da dikkatli olmalısınız. Zira sert bir gaz verme veya gaz kesme tork olayından dolayı gyroyu etrafında çevrilir ve yere olan yakınlığınızdan dolayı da bunu düzeltecek kumandayı verecek zamanı bulamazsınız.

39.Adım

FLAREOUT’A BAŞLADIĞINIZ ZAMAN YERE OLAN MESAFENİZ 1 MT’DEN FAZLA OLMALIDIR, ZİRA 30 KM SÜRATİN ALTINDA BİLE TAM GAZ VERSENİZ DÜZ UÇUŞ İÇİN GEREKLİ TAKATİ SAĞLAYAMAZSINIZ. Her ne kadar Gyro uçak gibi stoll olmasa da irtifa kaybetmeye başlar ve bu olay yere değene kadar devam eder.

FLAREOUT TİPİ İNİŞ SİZE EN DÜŞÜK SÜRATLE YERE TEMAS ETTİRİR. VE İNİŞ RULENİZ ÇOK KISA OLUR. İnişteki gaz ayarlarınızla hiçbir ilgisi yoktur. Bundan dolayı pist üzerindeki çalışmalarınız esnasında pistin sonuna geldiğinizde gazı biraz keserek inişi başlatın ve bir dahada gazın ayarını değiştirmeyiniz. İlk uçuşlarınız esnasında gazı sadece inişe geçtiğinizde süzülüş açısını değiştirmek için kullanınız.

Herşeyi bir Günde yapmaya kalkmayınız. Sabah 1 saat öğleden sonra bir saat olmak üzere günde en fazla 2 saat çalışınız. Aksini yaparsanız zihnen ve bedenen fazla yorularak bir kazaya sebebiyet verebilirsiniz.

DİKKAT !!! DİKKAT !!! DİKKAT !!!

Motorlu eğitimin ilk beş saatinde kazaların çoğunluğu lisanslı sabit kanat pilotları tarafından yapılmaktadır. Bu şahıslar Sabit Kanatlı uçakların stol olma ve spin’e girme özelliklerinden dolayı aşağıda yazılı olan hataları yapmaktan kendilerini alıkoyamazlar.

1- Eğitimin erken safhalarında 100 metre veya daha yükseğe tırmanma

2- Pistin sonunu kaçırma

3- Hemen meydan turu yapmaya kalkışma

4- İnişe hazır olduklarında motoru rölantiye alma

BU HAREKETLERİN HERBİRİ BU KİTAPÇIĞA TECAVÜZ ETMEK DEMEKTİR VE PİLOT HAYATINI BÜYÜK ÖLÇÜDE ÖLÜMLE TEHDİT EDER.

Bu kitapçıktaki bütün bilgiler uzun bir geçmişe ve büyük bir tecrübeye dayanır, bunlarla dalga geçmek veya bunları bilmemezliğe gelmek büyük bir gaflet olur.

Gyrocopter ne stol olur, ne de spine girer; bunun için ilk uçuşlarınızda katiyetle yüksek irtifaya ihtiyacınız olmayacaktır. Yeterli bir pist üzerinde yapacağınız kalkışlar, kısa uçuşlar ve inişler ile bu aletin kendisine has ve diğer bütün uçan aletlerden farklı olan özelliklerine vakıf olun. SABİT KANAT PİLOTLARI KORKMAYINIZ!.. GYRO ALÇAK İRTİFADA SON DERECE EMİNDİR.

Bazı sabit kanat pilotları ilk defada 15 metreye çıktıklarında kısa bir süre için vertigo’dan şikâyetçi olurlar. Bunun sebebi Gyroda pilotların uçaklarda alıştıkları alet bordası, motor kaputu gibi visüel referansların olmamasıdır. Bunu önlemek için hemen alçak irtifaya inin ve gözünüzü sürat saatine sabitleyin. Çok erken 10 metrenin üzerindeki irtifalara çıkıp PIO’nun “Pilot Induced Porpoising” kurbanı olmayınız.

GYRO İLE MANEVRA ÇALIŞMLARI

Bundan önceki adımlarda gyro ile uçmanın esas kaidelerini öğrenmiştiniz. Bunlar;

  1. Havalanma

  2. Tırmanma

  3. Düz ve ufki uçuş

  4. Alçalma

  5. İniş

Şimdi sıra manevralar geldi, ancak yukarıdaki 5 ana olayı iyice kavramadan manevra kısmına geçmeyiniz.

Beş saati oto ile çekilerek. Beş saatide motorlu olmak üzere en az 10 Saat uçmuş olmalısınız. Bu saatleri arttırırsanız, siz kazançlı çıkarsınız.

Şimdi sıra uçağınızın geçilmemesi gereken süratini (VNE) Tespit etmeye geldi. Her uçan aletin geçilmemesi gereken bir sürati vardır. Bu sürati geçtiğinizde arzu edilmeyen olaylar ile karşılaşırsınız ve tehlikeli duruma düşersiniz. Bunlar titreşim, dengesizlik, aşırı levye hassasiyeti, dümen titremesi gibi olaylardır.

40.Adım

Rüzgârın saatte 10 Km’nin altında olduğu sakin bir gün seçin.70 Km süratte ve 2-3 metre irtifada pisti boydan boya uçun. Bu uçuş esnasında levyeye önce enlemesine sonra yanlamasına 1 cm’lik ani darbeler verin. Darbenin hemen arkasından levyeyi nötr pozisyonuna aldığınızda bir titreşim veya dengesizlik durumunun olup olmadığını kontrol edin. Bir daha ki geçişinizde aynı denemeyi 80 Km süratte deneyiniz.

41.Adım

10 Km’lik sürat ilaveleri ile denemeyi sürdürünüz. Ancak yüksek süratlerde levyeye verdiğiniz ani darbe hareketini 1 cm’den ½ cm’ye düşürünüz. Gyroda bir titreşim olup olmadığını veya bir gezinmenin başlayıp başlamadığını kontrol edersiniz.

42.Adım

Eğer Gyronuz planlara göre yapıldıysa tam gaz açıkken yapabileceğiniz sürat 110-140 Km civarındadır. Bu sürat motoru gücü ve pilotun ağırlığı ile değişebilir. Sürat denemenize devam edin ve Gyronuzda bir titreme veya levyede fazla bir hassasiyet hissettiğiniz anda orada durun ve daha yüksek sürate çıkmayınız.

43.Adım

Ulaştığınız bu maksimum süratten uçağınızın VNE’sini tespit edeceksiniz. Diyelim ki denemeniz esnasında saatte 120 Km hava süratinde uçağınızda fazla hassasiyet başladı ve denemeyi bu süratte durdurunuz. Bu süratin %90 olan 108 Km sürat uçağınızın “Geçilmemesi gereken süratidir.” VNE. Sürat göstergenizin bu süratine kırmızı bir çizgi koyun ve bu sürati HİÇ BİR SEBEPLE GEÇMEYİNİZ.

44.Adım

Koymuş olduğumuz bu %10’luk emniyet payının değişik sebepleri vardır. Rüzgârlı bir havada maruz kalacağınız bir rüzgâr darbesi bir anda süratinizi arttırabilir ve istemeden limiti geçebilirsiniz. Bu payın bir sebebi de VNE’i aşmamış olmanıza rağmen aletin aerodinamik limitlerini aşmanıza mani olmak içindir. Konuyu biraz açıklayalım: Gyronuzun belirli bir süratten sonra titremesinin veya fazla hassaslaşmasının sebebi havanın ro­tor diskinin yüzeyine yüksek süratlerde fazla baskı yaparak rotor devrini arttırmasıdır. Rotor Kraftların performansını etkileyen en büyük unsur sürattir. Yüksek süratlerde iler­leyen pal ile gerileyen pal arasındaki sürat farkı büyük olur ve rotor sistemin performan­sını eksi yönde etkiler. Bir örnek verelim. Saatte 70 km hız ile uçuyorsunuz. Pal uçla­rının sürati ise saatte 600 Km. Bu durumda ilerleyen palin hava sürati 600+70= 670 Km dir. Gerileyen palin hava sürati ise arka rüzgâr aldığından 600-70 =530 Km’dir. Gyro’ nun veya helikopterin (Rotor Kraft) ileri sürati arttıkça paller arasındaki sürat farkı da büyür. Saatte 140 km sürat yaparken ilerleyen palin sürati 600+140= 740 Km; gerileyen palin sürati ise 600-140= 460 Km olur ve stol olma eğilimi gösterir. VNE’ini üzerine çıktığınızda meydana gelen titreşimin ve dengesizliğin sebebi buradan kaynaklanmaktadır.

Paller arasındaki bu sürat farkı helikopterlerin de süratini limitler. Ancak helikopterlerde rotor devri her süratte eşittir. Gyro’da ise ağır bir pilot, keskin dönüşler, sert levye çekişleri rotor devrini arttırır, bu durumda da VNE’i aşmadan, aştığınızda karşılaştığı­nız durumlarla karşılaşabilirsiniz.

45.Adım

Yukarıda izah edilen bu sebeplerden dolayı Gyronuzun VNE’ini tespit edip sürat saati ‘nizi işaretlemeden önce 4 metre irtifayı aşmayınız.

46.Adım

Rüzgârın saate 10 Km’nin altında olduğu sakin bir gün seçin. Genelde sabahın erken sa­atleri ile akşamın geç saatlerini tercih edin. 70 Km süratle ve 4 metre irtifada birkaç uçuş yapın. Havadayken ayaklarınızı pedallardan (ruder) çekin ve yün parçasının lam si­ze doğru dönük olup olmadığını, diğer bir değim ile düz uçup uçmadığınızı kontrol edin. Eğer gerekiyorsa “trim tab”ı ayarlayarak düz uçuşu sağlayınız. Ayardan sonra tekrar uçmaya Başlayınız ve levye ile havada çok hafif S şekilleri çiziniz. Gyronun levyenin hareketine nasıl cevap verdiğini inceleyiniz. Daha sonra levyeyi nötr ‘de tutarak sağ pedal veriniz. Gyronun burnunun sağ döndüğünü ancak düz bir halta uçmaya devam etliğini göreceksiniz. Gyroda dönüşler uçaklarda olduğu gibi pedal ile yapılmaz, sıklık kontrolün (levye) yanlamasına hareketi ile yapılır. Unutmayınız pedallar sadece kalkışta ve inişle kullanılır. Kalkış rulesi esnasında pistin ortasındaki çizgiyi tutmak için, inişte yere krab şekilde temas etmemek için kullanılır.

47.Adım

İrtifanızı ve süratinizi sabit tutmaya devam ederek S hareketlerindeki yatışlarınızı arttı­rınız. Bu arada irtifanızda yavaş yavaş 10 metreye kadar arttırınız. Dönüşleriniz (ya­tışlarınız) arttıkça irtifa kaybetmemek için daha çok motor takatine ihtiyacınız olduğu­nu fark edeceksiniz. Bunu unutmayınız ve her zaman dönüşler esnasında gaz açma alış­kanlığını edininiz.

Dönüşler esnasındaki yatışınızı 15-20 derecenin üzerine çıkarmayınız. Keskin dönüşlerde irtifa kaybetmeye başlarsınız. Şu andaki irtifanız böyle dönüşler için yeterli değildir.

48.Adım

Şimdi sıra oto ile çekilerek uçarken yaptığınız alçalma yükselme çalışmalarında. Önce sabit bir sürat seçelim. Mesela 80 Km olsun. 10 metre irtifaya çıkın, düz uçuşa geçin sonra gazı biraz keserek alçalmaya başlayın. Alçalma esnasında gazı kullanarak süratini­zin tam 80 Km’de kalmasını sağlayınız. Süzülüş açınızı arttırdıkça gazı daha çok kesmek zorunda kalacağınızı göreceksiniz. Sonunda öyle bir süzülüş açısına ulaşacaksınız ki gazı tamamen rölantiye almanız gerekecek. Bu ulaştığınız nokta 80 Km süratteki ve güçsüz süzülüşün en ideal açısıdır.

Bu motorsuz süzülüşü defalarca yapın ve gazı tekrar açmadan flare yapıp inin. Her sefe­rinde irtifanızı azar azar arttırarak 15-20-25 metreye çıkınız ve güçsüz iniş denemeleri­ne devam ediniz. Gazı sadece çok kötü bir iniş yapacağınızı fark ettiğinizde açınız.

Bu şekilde en az 20 takatsiz iniş yapınız, irtifanızı 40 metreye çıkararak bu şekildeki iniş çalışmalarına devam ediniz. Daha sonra tırmanış esnasında sanki bir motor arızası olmuşçasına aniden gazı kesiniz ve hemen levyeyi ileri iterek 80 Km sürati sabit olarak tutarak ininiz.

İLK MEYDAN TURUNUZ.

Uygun ve tamamen açık bir sahanız varsa ve de en az 10 saatlik motorlu uçuşunuz var­sa ilk meydan turunu yapabilirsiniz.

49.Adım

Pistin ortalarında bir yere işaret koyunuz ve havalanınız. 15-20 metre irtifaya çıkınız ve işaretin olduğu yere mümkün mertebe yakın bir şekilde inmeyi deneyiniz. Koyduğunuz işaretin 7 metreden uzağına inmelisiniz. Her seferinde gazı biraz daha kısarak ve sü­ratinizi 80 Km’de tutarak bu çalışmaya devam ediniz. Sonunda motor devrinizi 1200 RPM e kadar düşürerek işarete inmeye çalışınız. 1200 devirde dönen pervane havaya dönmeyen pervanenin yaptığı direnci yapar. Bu devirin altında dönen pervane gyroyu frenler ve bu frenleme yüzünden süzülüş açınız daha keskin olur.

Meydan turu ve lokal uçuşlar esnasında dikkat edeceğiniz birçok yeni unsurlar mevcuttur. Yüksek irtifalara tırmandığınızda yer referansını kaybedeceğinizden yunuslamaya girebi­lirsiniz. Yunuslamaya girer girmez Hemen GAZ KESİNİZ. Gazın kesilmesiyle birlikle yunuslama hareketi durur, levyeyi ileri vererek hafif bir süzülüşe geçin ve yavaşça gazı açarak yeniden ufki uçuşa geçiniz. Yunuslamaya girmemenin en iyi yolu sık sık sürat gös­tergesine bakmaktır. İlk 25 saat boyunca 80 Km süratin üzerine çıkmayın. Yine ilk 25 saat boyunca fazla irtifa almayınız. Yüksek sürat ve yüksek irtifa az saati olan Gyro pilotunu çok çabuk yunuslamaya sokar. Alçak ve yavaş uçunuz. Ancak hiçbir şekilde 70 km süratin altında da uçmayınız. 70 Km süratin altında uçmak için daha fazla motor gücüne ihtiyacınız olduğunu unutmayınız.

Sabit kanat pilotlarının yaptıkları bir hata da yüksek sürat ile ana iniş takımları üze­rine inmeleridir. Bu çeşit iniş Gyro için uygun değildir ve takla atmanıza sebep olabilir.

Alçak irtifada uçan gyro pilotu sanki otomobil kullanıyormuşçasına referans olarak yeri kullanır. Bu olay sizi aldatabilir, yer sürati ile hava sürati birbirlerinden tamamen ayrı­dırlar. Bilhassa YERE YAKINKEN ARKA RÜZGÂRA DÖNÜŞLERDE ÇOK DİKKATLİ OLUN. Yere bakarak yeterli süratinizin olduğunu zannedersiniz ve irtifa kaybetmeye başlarsınız. DEVAMLI BİR ŞEKİLDE SÜRAT SAATİNİZİ KONTROL ALTINDA TUTUNUZ. Dönüşlerde gaz açınız ve süratiniz 80 Km’nin altına düşmesine müsaade etmeyiniz.

Bol bol meydan turu yaparak uçuş tecrübenizi arttırınız. Tamamen rahatlamış bir şekil­de ve sanki uçağınızın bir parçasıymışçasına uçabilinceye kadar meydan turlarına devam ediniz. Ancak bundan sonra meydan civarı uçuşlarına başlayabilirsiniz.

50.Adım

100 metre irtifada iken pisti karşılayınız ve gazı keserek pistin ortasına inmeyi deneyiniz Bu çeşit inişi peş peşe 3 kere başarılı bir şekilde başardıktan sonra ve de motorlu uçuş saatiniz 15-20 saat ise lokal uçuşlara başlayabilirsiniz. HAYIRLI VE EMİN UÇUŞLAR

DİKKAT!…..SAKININIZ.

Son 20 senenin istatiklerine göre eğitiminizin kazaya en çok açık olan dönemindesiniz. Yalnızsanız, sabit kanat pilotuysanız ve Gyroyu siz imal etmediyseniz kaza riski daha da yüksektir.

Şu anda “korkacak bir şey yok, her şey kontrolüm altında” diye düşünüyorsunuz. Aman! Ölümcül bir tuzağa düşmeyiniz. Tecrübeli bir Gyro pilotu bulun ve onun önünde uçun.

Size bu yardımda bulunmaktan zevk duyacaktır. Dönüşlerinizi gösterin, motorsuz mecburi inişlerinizi gösterin, yüksek irtifa uçuşlarınızı gösterin. Bu tecrübeli pilot size “Tamam­dır, git uç” derse o zaman korkmadan uçunuz.

GYROCOPTERİN DEĞİŞMEZ EMNİYET KAİDELERİ

1- Rotoru çevirmeye başladığınız zaman pilottan başka kimse rotorun altında olamaz. Rotoru sadece pilot çevirir.

2- Gyronun rotoru dönerken ve/veya motoru çalışırken hiç kimse yanına yaklaşamaz. Rotoru dönen bir Gyro seyircilere yakın taksi yapamaz.

3- Sert tırmanışlardan, keskin dönüşlerden ve akrobatik hareketlerden kaçınınız. Bu gibi hareketler sizi negatif G durumuna sokar.

4- İnmek için deponuzda birkaç damla benzin kalmasını beklemeyiniz. Yakıtsız kalıp mecburi iniş yapmanın hiçbir özürü yoktur.

5- Rotorun içinden geçen hava akımı ile döndüğünü unutmayınız. Yüklemeyi azalttığı­nızda (sert tırmanıştan sonra levyeyi ittiğinizde) rotor yavaşlar; fazla yüklediğinizde hızlanır.(sert tırmanışta). Uzun süreli yüklemeyi azaltan hareketlerden kaçınınız.

Fazla devir kaybeden rotor flaplamaya başlar ve arkasından pal eğilmesi gelir. Bu durum­da pal Gyronun kuyruğuna çarpar ve her şey biter.

Flaplamanın başlangıcını levyedeki darbeler ile hisseder hissetmez hemen gazı kesin ve levyeyi nötre alın. Sert ve bilinçsiz hareketler yapmazsanız bu olay başınıza gel­mez.

6- Bazen tecrübeli pilotlar bile alçak irtifadayken rüzgâr altına dönerler. Uçan bütün araçlar için geçerli bir kaide vardır. Rüzgâr altına döndüğünüz anda irtifa kaybeder­siniz. Eğer yeterli irtifanız varsa mesele yok, ancak yeterli irtifanız yoksa istesiniz de istemeseniz de süratli bir mecburi inişe hazırlanın.

YETERLİ iRTİFAYA ÇIKMADAN VE YETERLİ SÜRAT REZERVİ ALMADAN RÜZGÂR ALTINA DÖNMEYİNİZ.

7- Çok sıcak havalarda hava incelir ve taşıma özelliği azalır. Bu sebepten dolayı kalkış ruleniz uzar ve tırmanma nispetiniz azalır.

8- Bütün uçuş saatlerinizi bir “Pilot’s Log Book”a yazınız.

GYRO İLE ASLA YAPILMAMASI GEREKEN HAREKETLER

Genelde bütün rotor Kraftlardan emniyetli uçabilmeleri için her an için pilot koltuğunda pozi­tif G yükü tutmak gereklidir. Bu arada helikopterler lup atmayı başarmışlardır. Eksi 1 G’ye kadar ve ÇOK KISA SÜRELİ negatif G yükü tolere edilebilir, ancak bu negatif yükü uzun süre tutmak imkânsızdır. Şimdi bu konuyu inceleyelim

Kara, deniz ve hava vasıtalarında katiyetle yapılmaması gereken hareketler vardır. Tecrübeli kullanıcılar bunları bilir ve bu durumlardan sakınırlar. Bazı tecrübesiz kullanıcılar bunları bil­mediklerinden ve bilenlere de danışmadıklarından hayatlarını kaybederler.

Gyrocopter birçok emniyet rekorlarını elinde tutmasına rağmen, sabit kanat pilotları tarafından çok kritiğe uğramıştır ve uçuş özellikleri çoğu için hâlâ bir muammadır. Gyronun gövdesi hiçbir surette stol olmayan bir rotor sistemine asılı durumdadır; uçakta ise kanat gövdeye sıkı sıkıya bağlıdır. Sabit bir uçuşta uçağın kanadının sürati ve açısı değişmezken gyronun rotor pallerinin sürati çok kısa süre aralıklarında 0 dan 600 Km’ye kadar değişir. Yine pallerin hücum açısı her bir turda alçak negatiften yüksek pozitife göçer. Sabit kanat ile rotor Kraftların arasındaki bu sistem farkını bilmeyen veya her uçan alet uçak gibi uçar diyerek öğrenmek istemeyen sabit kanat pilotu için Gyro öldürücü olur.

GYRO STOL OLMAZ

İster ileri uçuşta olsun, ister Hoover’da olsun ve de ister dikey inişte olsun Gyro stol olmaz. Çünkü bütün bu durumlarda pallerin ucu saatte 500-600 Km sürat ile döner. Pilot koltuğun­da devamlı olarak pozitif 1 G tutmanız yeterlidir.

GYRO TERS UÇAMAZ

Rotor Kraftlarda kaldırma gücünün nasıl meydana geldiğini iyice anlayan bir kimse bunların ters uçamayacağını gayet iyi bilir. Sadece bazı uçak tipleri emniyetli bir biçimde ters uça­bilirler. Helikopterler ve Gyrolar ters uçamazlar. Buradan da görüyorsunuz ki rotortraftlar uçaklar gibi uçar diyen bir kimse yanılgıdadır.

0 VE NEGATİF G OLAYI

Rotor Kraftlara geçen sabit kanat pilotlarının müşterek bir problemleri vardır: Porpoising (yunuslama) olayı. Buna PlO’da denir. (Pilot Jnduccd Oscillation) pilotun sebep olduğu salınma. Uçak levyesinin cevabı ile Gyro levyesinin cevabı farklı olduklarından eğitimin ilk saatle­rinde sabit kanat pilotları levye hareketinde aşırıya kaçarlar ve yunuslamaya girerler, bazıla­rı ise sadece 10 metre irtifanın üzerinde yunuslamaya girerler. Eğitime alçak irtifalarda bir müddet devam edildiğinde bu olay kalkar.

Birçok sabit kanat pilotu pist üzerinde kısa birkaç başarılı uçuş sonunda kendilerini meydan turu için hazır görerek yüksek irtifalara çıkıp yunuslamaya girerek hiç yoktan

Hayatlarını kaybetmişlerdir. SABİT KANATÇILAR YUNUSLAMANIN KURBANI OLMAYINIZ. Yunuslama başladığında devam etmesine müsaade ederseniz peşpeşe gelen dalış ve tırmanışlar gittikçe şiddetlenir ve sonunda tırmanışın tepesinde 0 hatta negatif G’ye girerek palinizi stol eder­siniz. Devamlı negatif 1 G’de uçmak TERS UÇMAKLA EŞDEĞERDİR. Hâlbuki Gyro ters uçamaz. O veya negatif 1 G’de pallerin stol olma sebebi dönmelerini sağlamak için gerekli olan havanın içlerinden geçmemesidir.

Yine bazı tecrübesiz pilotlar yunuslamaya girince tırmanışın üst noktasında levyeyi o derece çok ileri iterlerki bir dış lup manevrası başlatırlar. Bu durumda negatif G durumu uzun süre devam eder ve rotor devir kaybeder. Bu durumda Gyronun bütün gövdesi dengesini kaybeder burun aşağı dikilir ve bu ani hareketi takip edemeyen rotor kuyruğu çarpar.

Sabit kanat pilotları!… yunuslama muhakkak başınıza gelecektir. Yunuslama yavaş bir şe­kilde başlar, önce kontrol altına almaya gayret edin, baktınızki kontrol edemiyorsunuz ve sa­lınım oranı büyüyor hemen gaz kesin ve alçalın. Gaz kesilince yunuslama kesilir. Alçak irtifaya gelince gazı açıp uçuşa devam edin veya inin.

SERT BİR TIRMANIŞTAN SONRA LEVYEYİ İLERİ İTMEK !… SAKIN YAPMAYIN

Negatif G durumuna başka bir sebepten de girebilirsiniz, Bu uçuş tecrübesi biraz daha fazla olan Gyro pilotlarının başına gelir. Pilot iyi kötü bir tecrübeye sahip olup kendine olan gü­veni artınca, seyircilerin önünde dik ve ani tırmanışlar yaparak şov yapmak ister. Uçak pilotlarıda aynı dik tırmanışları yaparlar ancak bir yere kadar uçakta bu olay tehlikesizdir. Sürat belirli bir sınıra kadar düşünce pilot levyeyi iter ve düz uçuşa geçer. Sürati daha fazla dü­şürürse stol olur ve stoldan çıkmak uçağın özelliğine ve pilotun maharetine bağlıdır. Gyro da bu durumda aynen uçak gibi stol olmuşçasına bir düşme gösterir ve bu olay yüzünden birçok pilot hayatlarını kaybetmişlerdir. Ancak biz gyronun stol olmama özelliğine sahip olduğunu biliyoruz. Peki, o zaman düşüş sebebi nedir? Sebep Gyronun havada tamamen dur­ması ve rotordan hava geçmemesidir.

Gelin şimdi bu konuyu inceleyelim. Önce pilot iyice sürat kazanmak için gazı sonuna kadar açar, hatta daha da fazla sürat kazanmak için biraz da dalar. Tam seyircilerin önündeyken levyeyi iyice çeker ve çok dik bir açı ile tırmanmaya başlar. Gyrocopter tırmanırken burnu­nu uçak gibi kaldırmaz, hemen hemen ufki uçuş durumunda tırmanır. Bu olay sabit kanat tecrübesi olan bir pilotu aldatabilir. Pilot levyeyi çekip dik bir açı ile tırmanmaya başladı­ğında dikey akselerasyon sebebi ile artan pozitif G yükünü hisseder. Şu ana kadar olan olay­larda bir anormallik yoktur. Eğer Gyronun sürati normal uçuş süratinin altına düşmeden pi­lot levyeyi ileri verip normal uçuşa geçerse hiçbir şey olmaz, aynen uçakla olduğu gibi nor­mal uçuşa devam eder.

Ancak pilot süratin normal seyir süratinin altına düşmesine rağmen tırmanışa devam ederse aklını karıştıracak bazı olaylar meydana gelir, önce uçakta hiç rastlamadığı ve levyeye bir ikaz vermemiş olmasına rağmen yukarı doğru dikey bir akselerasyon hisseder. Bu olay yukarı kaldırıcı bir rüzgâr darbesine benzer. Pilot levyeyi çekip sert bir tırmanışa başladığında, ar­tan pozitif G yükünden dolayı rotorun devri artar ve bu enerjiyi dönen dev bir tekerlek gibi üzerinde depolar. Gyronun sürati düşünce, rotor stokladığı bu enerjiyi uçağın gövdesine verir. Demin bahsedilen sebepsiz dikey akselerasyonun sebebi budur. Bu akselerasyon pilota levyeyi yavaşça ileri vermesi için bir ikazdır, zira levye en geriye doğru çekilmiş vaziyette ve artan lift ile birlikte “drag”a artmış durumdadır. Bu durumdan sonra sürat kaybı çok süratli olur ve rotor da devir kaybetmeye başlar. Rotor ‘un %10 civarında devir kaybetmesi tehlikeli de­ğildir ancak daha fazla oranda devir kaybetmesi öldürücü olur. Eğer pilot bu ipucundan ola­yın farkına varmaz ve rotor devir kaybetmeye başlarsa pal Flaplaması başlar, gittikçe artar ve sonunda paller kuyruğu çarparlar. Yerde olsun havada olsun flaplamayı durdurmanın çare­si aynıdır, hemen gazı kesin ve rotoru yükten kurtarmak için levyeyi ileri verin.

Emniyetli bir uçuş için iki ana kaide vardır. Bunlar:

  1. Gyro ile yapılmaması gereken hareketleri çok iyi bilin ve tetikte olun.

  2. Bunlardan kaçınmak için gerekli şahsi disipline sahip olun.


  • 0

Kısaca Gyrocopter

Category : Genel

  • Gyrocopter ultralight sınıfına giren döner kanatlı hafif hava aracıdır.
  • İniş için herhangi bir piste ihtiyacaç duymaz.
  • Gyrocopter fırtına düzeyinde rüzgarlarda ve trübülansta uçabilen nadir hava araçlarındandır.
  • Helikopterle kıyaslandığı zaman en önemli farkı rotor pervaneleri motordan bağımsız olarak çalışmaktadır. Sürekli otorotasyon da uçtuğu için motor arızalarında dahi güvenli iniş yapabilir.Bozuk bir yola yada açık bir tarlaya inebilecek esnekliktedir.
  • Gyrocopter,Bir helikopterin işletme ,yakıt ve bakım gerekliliğinin sadece % 10 u kadar maliyet gerektirir.
  • Bakımı kolaydır ve arıza yapabilecek parça sayısı Çok azdır.

  • 0

GyroTurk’le hayalleriniz gerçek oluyor.

Category : Genel

Gökyüzünü hissedin ve gökyüzünün bir Parçası olun. En katı kalite şartları ile üretilmiş olup güvenli,eğlenceli ve büyüleyici uçuş keyfini yaşamanızı sağlar.